•.¸°_«¤´¯`¤»°_สายลม°«¤´¯`¤»_°¸.•

ย่างก้าวทางเดินสู่ม่านหมอกแห่งหุบเขาสายน้ำไหลเชี่ยว  บ้านผามูบ   # 2

:  เข้าที่เข้าทาง                 คงจะไม่แปลกอะไรมากนักถ้าจะดูว่าการประกอบอาหารมื้อเย็นของเหล่าครูแต่ล่ะท่านจะนั่งทำอาหารไปอมยิ้มไป  หลังจากที่วันนี้ต่างได้หยิบยื่นความสุขและได้ถ่ายทอดประสบการณ์ให้กับเด็ก ๆ มาทั้งวัน หรือแม้แต่สายสัมพันธ์ระหว่างครูก็ดูเหมือนจะกอดรัดมัดตัวดูกลมกลืนและลงตัว จึงทำให้ชีวิตการเป็นครูบ้านนอกดูเริ่มจะไม่ใช่เรื่องยาก หากแต่เพียงการเปิดใจซึ่งกันและกัน และยอมรับทำความเข้าใจกัน สะพานแห่งมิตรภาพก็สามารถเกิดขึ้นได้โดยไม่ต้องวางกรอบกติกา...

                อีกหนึ่งคืนแล้วถ้าหากได้แหงนหน้าดูท้องฟ้า เราจะรู้ว่าดวงดาวที่นี่ไม่เคยเศร้า พร่างพรายเปล่งแสงดูงามตา  เป็นคืนที่บรรยากาศลงตัว โดยไม่ต้องใช้วัสดุอุปกรณ์ใดมาตบแต่งเป็นม่านฉากเพิ่มเติม นอกจากก่อกองไฟพอเพื่อให้ได้เห็นใบหน้าและแววตาของความชื่นมื่นและสุขสันต์...

กิจกรรมที่เหล่าครูได้ร่วมคิดในค่ำคืนนี้ก็เป็นงานสันทนาการ ต่างเตรียมความพร้อมกันมาอย่างเต็มที่ เพลงใหม่ๆ  เกมส์ใหม่ๆ ถูกบรรจุอย่างไม่ขาดสาย เล่นเอาทั้งเหล่าครูบ้านนอกกับเด็กๆ หัวเราะแทบกามค้างกันไปเป็นแถวๆ   เพลงประกอบท่าเต้น ที่นับว่าโดดเด่นสำหรับค่ายอาสาของครูบ้านนอกรุ่นนี้คงเห็นจะไม่พ้นเพลง  “บะ น้า น่า” ที่ฮิตติดกันทั้งค่ายไม่ว่าจะเป็นทั้งเหล่าครูบ้านนอกหรือเหล่าน้องๆ เด็กๆ  ที่ไม่ว่าจะไปที่ไหนก็จะได้ยินฮัมเพลงนี้อยู่เสมอ อย่างไงเสียก็ต้องขอบคุณครูนุ้ย ที่ได้นำเพลงนี้มาให้พวกเราได้สนุกกัน.....

                               คงจะดึกมากแล้วสำหรับค่ำคืนนี้  ที่เหล่าน้องน้อยต้องกลับบ้านกัน  แต่ใครจะรู้บ้างว่าความสัมพันธ์ระหว่างเหล่าครูกับเด็ก ๆ นั้นก่อตัวอย่างรวดเร็วเสียเหลือเกิน เพราะเมื่อถึงเวลาที่เหล่าเด็กๆ ต้องกลับบ้านกันและครูบ้านนอกทุกท่านต้องอยู่ร่วมสรุปงานกันต่อ แต่น้องน้อยก็ยังคงจะรอคุณครูของพวกเค้า ที่จะได้กลับบ้านพร้อมกัน คงจะไม่ต้องพูดอะไรอีก แล้วว่าความบริสุทธิ์ของมิตรภาพ ความรัก การให้ มันได้นำพาหัวใจของเหล่าครูบ้านนอกเข้าไปฝังอยู่ในหัวใจของเหล่าน้องน้อยเสียแล้ว.....

“ คือคน คือครู คืออาสา           จิตวิญาณศรัทธาเชื่อมร้อยมั่น

ใต้ดวงดาวพื้นฟ้าแสงตะวัน            จักก้าวไปฝ่าฟันความลำเค็ญ

       คือคน คือครู  คืออาสา           หลายหลากหลั่งมามิรู้สิ้น

บนภูเขาบอกเรื่องราวให้โลกยิน      ว่าคนดีมิเคยสิ้นแผ่นดินไท

         คือคน คือครู ครูบ้านนอก       สะท้อนบอกกล่าวขานเบิกฟ้าใหม่

เด็กน้อยเดียงสาผู้เยาว์วัย                  ยังรอครูคนใหม่ทุกเช้าเย็น......

        แล้วดอกไม้จะบานอีกครั้งหนึ่ง   ที่ที่ซึ่งนกเสรีร่ายขับขาน

ทุกทั่วถิ่นแดนดินอันกันดาร            จักประสานมือท้าทระนง.......”

                                                            
 กวีจาก ครูดอน  ร่ายรำในคืนที่ฟ้าเป็นพยาน......

: ใจเดียวกัน                 เสียงสัญญาณไก่ขัน บ่งบอกให้รู้ว่า ภารกิจของเช้าวันใหม่ได้เริ่มขึ้น....... “วันนี้คงเป็นวันสุดท้ายแล้วซินะ...ที่จะได้ไปโรงเรียนแล้วสอนหนังสือเด็กๆ  ..ทำไมเวลามันเร็วจัง”  ครูท่านหนึ่งเอ่ยบ่น  “นั่นซิ รู้สึกอย่างไงก็ไม่รุ๊......”  บทสนทนายามเช้าที่ดูค่อนข้างจะหดหู่...                 เป็นอีกเช้าหนึ่งที่เราต้องเดินทางไปโรงเรียนร่วมกับเด็ก ๆ เช่นเคย  สิ่งหนึ่งที่เห็นได้ชัดนั่นก็คือการก่อตัวในเรื่องของความสัมพันธ์ ที่เราจะได้เห็นเด็กๆ ห้อมล้อมคุณครูเต็มไปหมด ซึ่งค่อนข้างจะต่างจากวันแรก

“บะ น่า น้า น้า น้า น้า  น้า   น้า........”  ดังมาไม่ไกลนัก   “ชู..ศรี ชู...ศรี  ชู..ศรี..........ชู ชูสี  น่ะ น่ะชู ชูสี”  ตัดสลับผสมเสียงหัวเราะลั่น......   อีกหลายเพลงที่มันได้ถูกทำหน้าที่เพื่อเรียกเสียงหัวเราะ และความสนุกสนาน เป็นบรรยากาศที่สุดเหนือคำบรรยาย   เล่นเอาท้องแข็งไปตามๆ กัน..

ความสดใส ความเยาว์วัยของเด็ก ๆ มันได้สลายกำแพงหัวใจ ของผู้มาเยือนลงไปอย่างราบคราบ และได้เข้าไปเกาะกินหัวใจ จนทำให้ใครหลายคนต้องโหยหา  และคงจะสอดคล้องกับเจตนารมณ์และตอบโจทย์ ความคาดหวังจากการมาเป็นครูบ้านนอกได้เป็นอย่างดี  ...

หัวเราะและสนุกกันมาเยอะก็ชักจะหิว  การหาอะไรมาใส่ท้องและเพิ่มพลัง  และเตรียมพร้อมกับการเล่นกีฬาช่วงบ่าย จึงดูเป็นเรื่องที่จำเป็น  เหล่าครูบ้านนอกและเด็กๆ นั่งจับกลุ่มทานข้าวกัน  ตามละแวกแมกไม้ กันเป็นกลุ่ม ๆ คงจะไม่บ่อยครั้งนักที่เราจะมีเวลาเฉกเช่นนี้..........

บ่ายนี้แดดค่อนข้างที่แรงเป็นพิเศษ เป็นบทพิสูจน์ว่าครูบ้านนอกกับน้องน้อยจะร่วมกันผ่าฟันไปได้หรือไม่ ..... “สีแดงสู้ สู้  ........”  “อ้าวสีทนได้สู้สู้....” สลับผลัดเปลี่ยนกันเป็นจังหวะ    ความสนุกสนานในกีฬาแต่ละชนิดดำเนินไปอย่างต่อเนื่อง ท่ามกลางแสงแดดที่ร้อนระอุ หยาดเหงื่อเม็ดเป้งผุดขึ้นมาบนใบหน้าอย่างไม่ต้องสงสัย   การให้น้ำจึงเป็นปัจจัยที่สำคัญ ต่างหยิบยื่นให้กันและกัน บ่งบอกความสัมพันธ์อันยิ่งใหญ่   คงไม่มีอะไรอีกแล้วที่จะมารั้งเค้าและเธอ ไม่ให้มีดวงใจที่หล่อหลอมเป็นดวงเดียวกัน.....

กิจกรรมยามบ่ายงผ่านได้ด้วยดี   ย่างก้าวสู่ยามค่ำ.....

: สอดคล้องและสมดุลย์

“คืนนี้เราจะมีเต้น จะคึ  ล้อมรอบกองไฟกัน อย่าลืมแต่งตัวมาเข้าร่วมพิธีกันด้วยนะค๊าบ”.......ครูจะเด็จผู้นำขบวนการส่งสัญญาณ 

จะคึ   ตามที่ได้สอบถามจากชาวบ้าน หมายถึง ประเพณีการเต้นรอบพิธีเสาหลักของชาวบ้านในหมู่บ้านเป็นประเพณีการกินหวอของชาวลาหู่ ซึ่งจะมีขึ้นทุกปี เพื่อการบวงสรวงเทพเจ้า เจ้าป่าเจ้าเขา เพื่อขอขมา และขอให้เกิดแต่สิ่งดีๆในหมู่บ้าน   ประเพณีการกินวอมีความคล้ายคลึงหรือจะเรียกว่าเป็นวันปีใหม่ของหมู่บ้านนั่นเอง ซึ่งมีรายละเอียดด้านวัฒนธรรมค่อนข้างที่จะลึกซึ้งมาก ในคืนนั้นเราจะได้เห็นเหล่าครูบ้านนอกและเด็ก ๆ ใส่ชุดประจำชนเผ่ากัน  ซึ่งในส่วนของชุดเองต้องยอมรับว่ามีความงดงามมาก หลายคนพอได้ใส่ต่างก็ปลื้มกันถ้วนหน้า เป็นบรรยากาศการชักภาพเพื่อเก็บไว้เป็นความทรงจำที่ดี...

การเต้น จะคึ จะมีการเต้น 2 ส่วน คือแบบผู้หญิง และก็แบบผู้ชาย มีองค์ประกอบไปด้วยเครื่องดนตรี อาทิเช่น กลอง ฆ้อง ฉาบ แคนในแบบเฉพาะของชนเผ่า และมีท่าเต้นด้วย 

การมาครั้งนี้ของเหล่าครูบ้านนอก นอกจากจะได้มาหยิบยื่นสิ่งที่ดีๆ ให้กับเหล่าเด็กๆ แล้ว ยังได้มีโอกาสมาเรียนรู้ถึงงานวัฒนธรรมประเพณี  วิถีชีวิต ที่ค่อนข้างจะหาโอกาสสัมผัสได้ยาก กลับติดตัวไปอีกด้วย  ในค่ำคืนนั้นครูบ้านนอกจึงมีโอกาสได้สัมผัสงานด้านวัฒนธรรมกันอย่างเต็มที่ อีกทั้งได้ร่วมเต้นกับเหล่าเด็กๆ อย่างสนุกสนาน  ..

คงเป็นคืนที่ลงตัวเหนือคำบรรยาย .....

: รุ่งอรุณแห่งการลาจาก

เช้านี้น่าจะเป็นวันที่ทำให้ครูหลายคนคงจะไม่ชอบใจนัก เพราะได้เวลากำหนดกลับ และเสร็จสิ้นซึ่งภารกิจ กับการมาเป็นครูบ้านนอก ณ ดินแดนสู่ม่านหมอกแห่งหุบเขาสายน้ำเชี่ยว  บ้านผามูบ  เด็ก ๆ หลายคนมาส่ง แววตาเหมือนดูจะบดบังไปด้วยน้ำใส ๆ  และก็ยังมี เด็ก ๆ อีกหลายคน ไม่กล้าที่จะมาส่ง ด้วยเหตุผลตามนัยยะแห่งความเยาว์วัยก็ตามแต่ ล้วนทำให้ครูผู้มีจิตอาสาเกิดความประทับใจ ที่ได้รับจากเด็ก ๆที่น่ารักอยู่มิใช่น้อย จนมีครูหลายคนร่วมส่งสัญญาณกันว่า “เราจะกลับมา”...........    

write by...ท่านทัก ณ  พังงา

...ย่างก้าวทางเดินสู่ม่านหมอกแห่งหุบเขาสายน้ำไหลเชี่ยว  บ้านผามูบ   # 1...

                ในขณะที่กระแสสังคมไหลเชี่ยวพ้นผ่านเป็นพลวัตร การดำเนินวิถีชีวิตของคนกลุ่มหนึ่งยังคงดำเนินต่อไปอย่างคุ้นเคยและเรียบง่าย  ด้วยการรอคอย การกลับมาเยี่ยมเยือน ของคนอีกกลุ่มหนึ่งด้วยใจมุ่งหวัง....

             วันอาทิตย์ที่ 11 ของเดือน กุมภาพันธ์ 2550 จึงเป็นจุดเริ่มต้นอีกครั้งโดยกลุ่มผู้ใหญ่ใจดี หรือที่เรียกกันในนามว่า ครูบ้านนอกรุ่นที่ 89 เหล่าครูผู้มีจิตอาสากว่า 30 ชีวิต กับบทบาทภารกิจครั้งใหม่ ในการมาเป็นครูบ้านนอก  พื้นที่เป้าหมายในครั้งนี้คือ หมู่บ้านผามูบ ตำบลแม่ยาว อำเมือง จังหวัดเชียงราย ซึ่งเป็นหมู่บ้านของชนเผ่าลาหู่(มูเซอ)

                : รายงานตัวเพื่อมุ่งสู่ดงดอย

                ล้อหมุนจากสถานีขนส่งจังหวัดเชียงราย ประมาณ 8.30น.  ด้วยท่าทีที่ขะมักขะเม้น เป็นเช้าของการฝากเนื้อฝากตัวเข้าบนบานศาลกล่าวกับเจ้าเมืองเชียงรายหรือพ่อขุนเม็งราย เป็นคำรบแรก...กลิ่นธูปตะหลบอบอวนด้วยแรงจิตศรัทธา ของการมุ่งมั่นเพื่อให้ภารกิจของเหล่าคุณครู ประสบความสำเร็จไปได้ด้วยดี.. จบด้วยการชักภาพรวมของเหล่าคุณครูเพื่อเป็นอนุสรณ์ของรุ่นที่บริเวณห้าแยกพ่อขุนเม็งราย ..........

การเดินทางเริ่มต้นอีกครั้งเพื่อมุ่งสู่มูลนิธิกระจกเงาเพื่อเป็นการเตรียมความพร้อมของเหล่าคุณครูก่อนการตะลุยสู่ดงดอย ด้วยความที่หน้าแปลกเพราะต่างมากันคนละที่ ดูอาจจะเป็นเหมือนอุปสรรค แห่งการผูกมิตรในช่วงเริ่มต้น “ผมครูโอ๋ มาจากกรุงเทพฯครับ” จึงเป็นการส่งสัญญาณเริ่มต้นแห่งมิตรภาพใหม่...........

                หลังจากการตระเตรียมและทำความเข้าใจเกี่ยวกับมูลนิธิกระจกเงารวมไปถึงการเตรียมกระบวนการเพื่อรับมือกับเด็กดอยคอยรักเป็นอันที่เรียบร้อยแล้ว เสียงหนึ่งดังขึ้น “คุณครูหิวยังค๊าบ”.....ข้าวซอยจึงถูกรับหน้าที่จัดให้เป็นอาหารมื้อแรกของเหล่าคุณครูในเที่ยงวัน.......

            ข้าวสอยเป็นอาหารพื้นเมืองของคนท้องถิ่นที่นี่ ด้วยการมีภาพลักษณ์และหน้าตาไม่เหมือนใครโดยเสน่ห์จำเพาะ จึงชวนให้น่ารับประทาน..... “คุยกันบ้างครับครู” จึงเป็นการส่งเสียงทักทายแซวเล่น เพราะดูเหมือนต่างอยู่ในอากัปกริยาที่ก้มหน้าก้มตา บรรเลงความจริงใจกับข้าวสอยรสโอชะ จนหลงลืมการพูดคุยกันในชั่วขณะ.....

                “รถสองแถวมาถึงแล้ว”.... ได้เวลาแล้วที่คุณครูทุกท่านจะต้องออกเดินทาง เพื่อมุ่งสู่หมู่บ้านผามูบ การเดินทางกว่า30 กิโลเมตรสู่ดงดอยจึงได้เริ่มขึ้น....

            รถได้มาจอดที่บ้านกระเหรี่ยงรวมมิตรเพราะ เส้นทางถนนลาดยางสิ้นสุดลงที่นั่น  ที่เหลือต่อไปจึงเป็นเส้นทางที่กำลังถูกตัดให้เป็นถนนลาดยาง  ระยะทางจากหมู่บ้านรวมมิตรถึงบ้านผามูบเป็นระยะทางกว่า 4 กิโลเมตร กอปรกับพื้นผิวถนนที่เคลือบไปด้วยฝุ่นหนา 4-5 นิ้ว ตัดกับแสงอาทิตย์ของเที่ยงวัน จึงกลายเป็นเรื่องที่ท้าทายให้กับคุณครูบ้านนอกอย่างไม่ต้องสงสัย ทำให้ได้รสชาติของการเดินทางมาเป็นครูแห่งดงดอยได้เป็นอย่างดี   

                “ไหนบอกว่ากิโลเดียวไงคะ”  ใบหน้าที่แดงกร่ำและผิวพรรณที่ฉาบไปด้วยฝุ่นผสมเหงื่อ ของเหล่าครูบ้านนอก  ต่างคำถามเป็นเสียงเดียวกัน  เมื่อมาถึง หมู่บ้านผามูบ   แต่สิ่งหนึ่งที่แสดงให้เห็นถึงความมุ่งมั่นและบ่งบอกถึงความแน่วแน่กับภาระกิจใหญ่ที่อยู่ข้างหน้า นั่นก็คือ แววตาของครูผู้มาเยือน ที่ไม่ได้ท้อถอยแต่อย่างใด.....

                :  ครูดอยผสานใจเด็ก....

การคัดเลือกครูบ้านนอกโดยเหล่าน้องๆ  ที่น่ารักจึงเริ่มขึ้น เพื่อเลือกเฟ้นหาครูบ้านนอกแต่ละท่านไปเป็นสมาชิกในบ้านหลังน้อยกลางดงดอยของพวกเค้า  คงเป็นเรื่องปกติถ้าครูมาด้วยรูปลักษณ์ใบหน้าที่เคลือบไปด้วยรอยยิ้มและปราศจากริ้วรอยของคราบไรฝุ่นที่หนาเตอะ  จึงปฎิเสธไม่ได้ว่า เหล่าเด็ก ๆ กว่าจะตัดสินใจเลือกครูบ้านนอกได้ จึงต้องใช้เวลาอยู่นาน โดยเฉพาะ สองคู่สุดท้าย คือครูกีร์กับครูโอ๋ และคู่ครูดอนกับครูพัน  แต่สุดท้ายก็มีความสุขกันถ้วนหน้า เพราะต่างได้เด็กดอยคอยรักเลือกเข้าไปเป็นสมาชิกของครอบครัว เหล่าตัวน้อยและครูบ้านนอกต่างชื่นมื่น และแยกย้ายนำอาหารที่ได้ตระเตรียมมา ถือกันไป ตุเลง ตุเลง อย่าทุลักทุเล......

                แสงจากกองไฟเริ่มก่อตัว ได้เวลานัดหมายของเหล่าครูบ้านนอก หลังจากแยกย้ายกันไปทำภารกิจส่วนตัว และปรุงอาหารมื้อแรกด้วยครัวที่ไม่คุ้นเคย ต่างก็กลับมาเข้าร่วม ภายใต้กิจกรรมล้อมรอบกองไฟ ในค่ำคืนที่ดวงดาวส่องแสงระยิบระยับเต็มท้องฟ้า การมองเห็นดาวตกตัดขอบฟ้าจึงเป็นสิ่งที่ไม่ยากเย็นนักที่เราจะได้สัมผัส ชวนให้ครูบ้านนอกต่างหลงใหล.....

กิจกรรมสันทนาการจึงถูกจับขึ้นมาเป็นเครื่องมือ..เพื่อการสร้างความสนุกสนาน ผ่อนคลาย และกระชับความสัมพันธ์กันระหว่างครูบ้านนอกและเด็กเข้าด้วยกัน  บรรยากาศที่เต็มไปด้วยรอยยิ้ม มิตรภาพและสายธารแห่งน้ำใจ.......

                :  ห้องเรียนกลางหุบเขา

                โรงเรียนผาขวางพัฒนา  ห่างจากหมู่บ้านผามูบเป็นระยะทางกว่า 1 กิโลเมตร อันเนื่องมาจากที่หมู่บ้านไม่มีโรงเรียน เด็กๆ จึงต้องเดินทางเพื่อไปเรียนหนังสือที่โรงเรียนบ้านผาขวางพัฒนา  เด็กๆที่นั่น ใช้วิธีการไปโรงเรียนด้วยการเดินเท้า ดังนั้นภารกิจของการไปสอนเด็กจึงเริ่มต้นด้วยการเดินทางไปโรงเรียนพร้อมเด็กเช่นกัน.

                งานบำเพ็ญประโยชน์เป็นกิจกรรมของเช้านี้เหล่าคุณครู ต่างร่วมแรงร่วมใจทำความสะอาดโรงเรียนไปพร้อมกับเด็กๆอย่างสนุกสนาน  รวมไปถึงการออกกำลังกายในตอนช่วงเช้า ถ้ากายบริหารใหม่ๆ แปลกตา ถูกหยิบยกขึ้นมาใช้งาน ผสมเสียงหัวเราะเจือปน

            “ประเทศประไทยรวมเลือดเนื้อชาติเชื้อไทย” บทเพลงขับขานท่ามกลางบรรยากาศแห่งขุนเขาดังขึ้นบอกให้รู้ว่าอีกไม่นานใกล้ถึงเวลาแล้วที่เหล่าครูบ้านนอกจะได้แบ่งปันประสบการณ์ความรู้ให้แก่เด็กๆ 

“1+1 เท่ากับเท่าไหร่คะ.....” เสียงหนึ่งดังขึ้นไม่ไกล.. “วันนี้เราจะมาสอนวิชาศิลปะกันนะคะ” ดังสลับบ่งบอกให้รู้ว่าเหล่าบรรดาคุณครูได้เริ่มขับขานสอนวิชาเพลงศิลป์กันแล้ว...ไม่นานนักหลังจากที่ครูต่างพร่ำสอนถ่ายทอดประสบการณ์ให้กับเหล่านักเรียน ก็ถึงเวลารับประทานอาหารกลางวันกัน..

                วันนี้เหล่าคุณครูต่างเตรียมข้าวห่อกันมาจากที่บ้านซึ่งไม่ต่างจากเด็กๆ มีทั้งข้าวห่อใบตอง รวมไปถึงกับข้าวที่ครูบ้านนอกแต่ละท่านต่างปรุงแต่งกันมาอย่างน่า.....(รับประทาน)  “ครูครับผมขอชิมน้ำพริกหน่อยครับ”   “เอาเลยครับครูท้องเสียไม่รู้ด้วยนะครับ” เป็นบรรยากาศคละเคล้าผสมเสียงหัวเราะสลับกันไป จึงเป็นมื้อที่ทำให้เหล่าคุณครูต่างเจริญอาหารกันอย่างถ้วนหน้า.......

                ช่วงบ่ายครูบ้านนอกก็ได้เวลาเริ่มต้นถ่ายทอดประสบการณ์การเรียนการสอนต่อจากในช่วงเช้า กับภารกิจที่ต่างได้รับมอบหมาย... บ้างก็หากลวิธีที่แตกต่างกันออกไป เพื่อต่างสร้างแรงจูงใจให้กับเด็กได้เพลิดเพลินไปกับการเรียนการสอนที่ได้จัดเตรียมกันมา

เสียงระฆังดังเป็นจังหวะ... เป็นสัญญาณให้รู้ว่าวันนี้เหล่าคุณครูได้เสร็จสิ้นภาระกิจการสอนของวันแรก เหล่าครูบ้านนอกต่างเดินจูงมือเด็กๆ กลับบ้าน หน้าเปื้อนไปด้วยรอยยิ้ม นับเป็นภาพที่งดงามและน่าจดจำ.............

วันนี้เมื่อโลกใบใหม่กำลังเข้ามาแทนที่โลกใบเก่า กลุ่มชาติพันธุ์มอแกนเกาะเหลาก็เหมือนกับอีกหลาย ๆ พื้นที่เช่นเดียวกัน มอแกน (Moken) หรือ พรานทะเล สิงห์ทะเลหรือเรียกอีกอย่างว่า มาซิง เมื่อครั้งหนึ่งเคยใช้ชีวิตและเวลาส่วนใหญ่ในเรือ ที่เป็นเหมือนบ้านและยานพาหนะ ที่จะนำพาชีวิตพวกเขาไปสู่เกาะแก่งใหญ่น้อย ในท้องทะเลมหาสมุทรอันกว้างใหญ่ เป็นที่ที่พวกเขายกให้เป็นทั้งพ่อและแม่ที่ต้องเคารพและรักษาไว้ วิถีชีวิตที่สอดคล้องกับฤดูกาล

ในเรื่องปรัชญาในการเรียนรู้ความสัมพันธ์ทางธรรมชาติ เมื่อท้องทะเลนิ่งสงบอากาศดี มอแกนจะใช้ชีวิตส่วนใหญ่อยู่ในเรือเพื่อออกเดินทางหาปลา งมหอย หาปู เพื่อการดำเนินชีวิต และเมื่อถึงเวลาที่มีคลื่นลมมรสุมมอแกนก็จะรู้จักการหาฝั่งเพื่อเข้าหลบลมมรสุม โดยจะหาที่จอดเรือ มอแกนจะเรียก เรือว่า (ก่าบาง) ซึ่งหมายถึง พาหนะหรือบ้านที่ลอยในน้ำได้

มอแกนมีชีวิตที่ผูกพันกับเรือ (ดังคำกล่าวที่ว่าถ้าไม่มีเรือก็ไม่มีมอแกน) ซึ่งพวกเขาจะสร้างเรือจากการขุดไม้ใหญ่บางชนิดที่อยู่ในป่า นำมาสร้างเรือ ประเทศไทยจะได้รับลมมรสุม 2 ฤดู คือฤดูฝน ช่วงเดือน (พฤษภาคม-ตุลาคม) และช่วงฤดูแล้ง (พฤศจิกายน-เมษายน) มอแกนมีความผูกพันกับทะเลมาก เมื่อวิถีชีวิตที่เปลี่ยนไป ซึ่งเกิดจากการไม่สามารถที่จะล่องทะเลไปในที่ไหน ๆ ได้เช่นเคย ประกอบกับการปักหลักเขตแดนในพื้นที่น่านน้ำของแต่ละประเทศ มอแกนจึงต้องตั้งถิ่นฐานอยู่ตามบริเวณชายฝั่งหรือบนเกาะ แต่ก็ยังยึดอาชีพที่เกี่ยวข้องกับทะเลอยู่

การสร้างบ้านเรือนของมอแกนก็เป็นแบบเรียบง่าย โดยการใช้ไม้ไผ่มาทำฝา และมุงหลังคาด้วยใบเตยหนามและใบค้อ หมู่บ้านมักจะตั้งอยู่ริมหาด

มอแกนจะมีประเพณีวัฒนธรรมอย่างหนึ่งที่เรียกว่า “การลอยเรือ” โดยจะทำกันในวันขึ้น 15 ค่ำ เดือน 6 และเดือน 11 (ปีหนึ่งจะทำ 2 ครั้ง) มอแกนมีความเชื่อที่ว่าการลอยเรือนั้น จะช่วยให้นำสิ่งที่ชั่วร้ายที่มีอยู่ในร่างกายออกไป แล้วเรือจะนำสิ่งชั่วร้ายนี้ไปทิ้งในทะเลลึก เพื่อให้ชีวิตมีความสุขและดีขึ้น จากวิถีชีวิตดังกล่าวบ่งบอกให้เห็นว่า มอแกนมีชีวิตที่สัมพันธ์กับธรรมชาติเพียงใด

มอแกนเกาะเหลา เป็นพื้นที่ตั้งอยู่บริเวณรอยต่อเขตแดนไทยพม่า ในทางฝั่งพื้นที่จังหวัดระนองของประเทศไทย ปัจจุบันประกอบไปด้วยชุมชน กว่า 70 หลังคาเรือน จำนวนประชากร 320 คน ชาวบ้านส่วนใหญ่ยังยึดหลักการประกอบอาชีพเกี่ยวกับการประมงอยู่ และในบางครั้งก็ดำรงชีพแบบเรียบง่ายด้วยการเก็บ หอยหวาน หอยติบ และหอยราก มาปรุงเป็นอาหาร ซึ่งหาได้ตามบริเวณแนวชายฝั่งในเวลาที่น้ำลด หรือบางทีก็ออกเรือไปวางอวนหาปลา บริเวณใกล้ๆ เกาะ มายังชีพ เวลาที่ไม่ได้ออกเรือไปไหน สาเหตุหนึ่งก็คือ ไม่มีเงินพอสำหรับการซื้อน้ำมันเชื้อเพลิงมาใส่เรือ ซึ่งต้องยอมรับว่า ปัจจุบันภาวะราคาน้ำมันภายในประเทศมีราคาที่สูงมาก ตามกระแสตลาดโลก อิทธิพลดังกล่าว ส่งผลทำให้วิถีชีวิตของมอแกนประสบปัญหาเป็นอย่างหนัก เพราะถ้าไม่ออกเรือก็ไม่มีรายได้เข้ามาจุนเจือครอบครัว

จากปัญหาดังกล่าว ส่งผลทำให้มอแกนบางกลุ่มต้องไปยึด การประกอบอาชีพที่ผิดกฎหมาย ด้วยการออกเรือไประเบิดปลา โดยการออกไปรับจ้างกับกลุ่มนายทุน แถวบริเวณท่าเรือสะพานปลา ซึ่งอัตราค่าจ้างอยู่ในหลักเกณฑ์ที่ต่ำ ซึ่งจากหลายครั้งในการออกเรือไประเบิดปลา ทำให้มอแกนเกาะเหลาต้องประสบกับอุบัติเหตุจากแรงระเบิด ถึงขั้นพิการ และในบ้างครั้งก็ถูกทางเจ้าหน้าที่รัฐจับกุม ประกอบกับการเป็นกลุ่มคนที่ไม่มีสถานะทางทะเบียนราษฎร์ (มอแกนเกาะเหลาเป็นกลุ่มชาติพันธุ์ที่ยังไม่ได้รับสิทธิบัตรในการถือสัญชาติไทย) เกิดปัญหาทับซ้อนขึ้นกับมอแกนอีกลำทับหนึ่ง

ในทางด้านการศึกษา มอแกนเกาะเหลาส่วนใหญ่จะมีความรู้ทางด้านการศึกษาในระดับที่ยังต่ำอยู่ แม้จะมีโรงเรียนเกาะเหลาตั้งอยู่ในพื้นที่ก็ตาม เด็กมอแกนบางส่วนยังต้องติดตามพ่อแม่ไปออกเรือหาปลาในทะเล ระยะเวลาในการออกเรือหาปลาในแต่ล่ะครั้ง ใช้เวลาประมาณ 20 กว่าวัน ถึงจะเข้าฝั่ง จะมีเพียงเยาวชนภายในหมู่บ้านไม่กี่คน ที่มีโอกาสได้เข้ารับการศึกษา

จากข้อมูลที่ทำการสำรวจพบว่า มีเพียงประมาณ 10 กว่าคน จากจำนวนเด็กทั้งหมด คิดเป็นเด็ก แรกเกิด – 3 ปี จำนวน 48 คน และเด็ก 3 ปี – ชั้นระดับประถมศึกษา 80 คน

ปัจจุบันเด็กมอแกนเกาะเหลา สามารถที่จะมีสิทธิในการเข้ารับการศึกษา ได้ภายใต้มาตรการ จากมติคณะรัฐมนตรีเมื่อวันที่ 5 กรกฎาคม พ. ศ. 2548 เห็นชอบมาตราการการจัดการการศึกษาแก่บุคคลที่ไม่มีหลักฐานทางทะเบียนราษฎร หรือบุคคลที่ไม่มีสถานะทางทะเบียน โดยการให้ทางกรมการปกครองออก (แบบ 89) ทำการสำรวจ ผู้ที่มีปัญหาในเรื่องการเข้ารับศึกษาในสถานศึกษา

อย่างไรก็ดี ปัญหาในเรื่องของการเป็นกลุ่มคน ที่ไม่มีสัญชาติของมอแกนเกาะเหลา ไม่ได้จบอยู่แค่นั้น เพราะปัญหาจากการที่เป็นบุคคลไม่มีสถานะทางทะเบียน ทำให้พวกเขาถูกตัดสิทธิขั้นพื้นฐาน ที่พึ่งจะได้รับในอีกหลายด้าน ไม่ว่าจะเป็นในเรื่องของการเข้ารับรักษาพยาบาล เมื่อเวลาเจ็บไข้ได้ป่วย บางคนต้องนอนรักษาตัวอยู่ที่บ้าน แบบตามมีตามเกิด เพราะไม่สามารถที่จะสู้กับค่าใช้จ่ายที่สูงในแต่ละครั้ง สิ่งเหล่านี้เป็นปัญหาที่เข้ามาผูก อยู่ในวิถีชีวิตของมอแกนเกาะเหลา อย่างแก้ลำบาก ถ้าพวกเขาเหล่านั้นไม่ได้รับการช่วยเหลือ หรือมีมาตราการมารองรับอย่างดีพอ

ณ วันนี้มอแกนเกาะเหลา จะสามารถตั้งรับกับคลื่นทางวัฒนธรรมที่ถาโถมเข้ามาไม่ต่างกับคลื่นยักษ์สึนามิ ได้หรือไม่ คำถามเหล่านี้คงอยู่ในใจของเขา มอแกนเกาะเหลา

สฤษดิ์ มีตาลีป
ทีมสัญชาติกระจกเงา พังงา

“กว่าถั่วจะสุกงาก็ไหม้” สำนวน คุ้นหูแต่เยาว์วัยยังคงสำเนียกและตราตรึงในซีกสมองไม่ข้างใดข้างหนึ่งของข้าพเจ้าอยู่..

เช้าของวันที่ 25 มิถุนายน 2549 ประมาณ เจ็ดโมงกว่าๆ อดีตเพื่อนร่วมงาน ของข้าพเจ้าโทรศัพท์ติดต่อมาว่า “ป้าแก้ว บ้านบางม่วงได้เสียชีวิตแล้ว ช่วยดำเนินเรื่องการขอใบมรณะบัตรให้แกที..” ข้าพเจ้ารู้สึกมึนกับข่าวร้ายของเช้านี้.....

คงจะไม่หนักใจถ้าหากการจากไปของคน คนหนึ่ง จะเกิดแก่ เจ็บและตาย อย่างธรรมดา ตามวิถีทางธรรมชาติ หากแต่แกเป็นบุคคลหนึ่งที่อยู่ในเการให้ความช่วยเหลือด้านสถานะภาพบุคคล (ไม่มีชื่ออยู่ในระบบทะเบียนราษฏร์) เพื่อที่จะให้แกได้รับสิทธิเท่าเทียมกับคนอื่น ๆ ทั้งที่แกเกิดในแผ่นดินไทยกับเป็นบุคคลไม่มีสัญชาติไทย....

การได้รู้จักกับป้าแก้วเกิดขึ้นจาก ทางโครงการได้เข้าสำรวจกลุ่มบุคคลที่ไม่มีสถานะทางทะเบียนฯในพื้นที่อำเภอ ตะกั่วป่า (หนึ่งในโครงการของมูลนิธิกระจกเงา) จึงทำให้เราได้มาพบกันและได้พูดคุยในรายละเอียดข้อมูลที่จะเป็นประโยชน์ต่อการช่วยเหลือ ในทางวิชาการกรณีของป้าแก้วจัดอยู่ในกลุ่มของ ผู้ไร้รากเหง้า ซึ่งหมายถึง การไม่สามารถสืบทราบถึงประวัติญาติพี่น้องหรือต้นตระกูลของตัวเองได้ ไม่มีข้อมูลพื้นฐานของตัวเอง ไม่ได้รับการแจ้งเกิดให้อยู่ในระบบทะเบียนราษฏร์ เนื่องเพราะสาเหตุอาจมาจากการโยกย้ายถิ่นฐานมาเป็นเวลานานตั้งแต่เยาว์วัย มิอาจจดจำภูมิลำเนาเดิมได้ และอีกสาเหตุหนึ่ง เกิดจากการถูกทอดทิ้งจากบุพการี จึงไม่สามารถที่จดจำเรื่องราวต่างๆ ได้เช่นกัน ดังนั้นการได้รับความช่วยเหลือไม่ว่าจะในเรื่องสวัสดิการจากรัฐ หรือแม้สิทธิทางการเเมืองจึงถูกตัดสิทธิไปอย่างสิ้นเชิง แม้กระทั่งลมหายใจสุดท้าย ก็ยังไม่ได้รับ

นางแก้ว เสียงจันทร์ อายุ 55 ปี บิดาชื่อ นายมูล เสียงจันทร์ มารดาชื่อ นางกร เสียงจันทร์ (ทั้งคู่เสียชีวิตแล้ว) พื้นเพเดิม เป็นคนจังหวัด ลำพูน เดินทางมาเพียงลำพังคนเดียวจนมาถึงพื้นที่จังหวัดพังงา ตั้งแต่ยังเยาว์วัย โดยมาอาศัยอยู่ที่บ้านน้ำเค็ม ในสมัยนั้นมีการทำเหมืองแร่ดีบุก แกจึงเริ่มปักธงวางชีวิตไว้กับการทำงานที่นั้นเป็นต้นมา (คนน้ำเค็มดั้งเดิมในยุคแร่จะรู้จักแกดี อาทิป้าแดง ป้าเล็ก) ตอนมีชีวิตแกอาศัยอยู่ที่ ซอยร่วมมิตร บ้านน้ำเค็ม 8/3 หมู่ 2 ต.บางม่วง อ.ตะกั่วป่า จ.พังงา โดยได้รับความช่วยเหลือจากป้าแดง (เพื่อนร่วมชะตากรรม) มาตลอด

เมื่อชีวิตที่มิอาจจะหลีกเลี่ยงหรือกำหนดชะตากรรมได้ ป้าแก้วจึงต้องมาเผชิญกับความทุกข์ทรมาน กับการป่วยด้วยโรคมะเร็งปากมดลูก การเป็นกลุ่มคนที่ตกหล่นทางทะเบียนฯ จึงทำให้หมดโอกาส ในเรื่องของโครงการบัตร 30 บาท (ตามแนวทางนโยบายของรัฐ) ในช่วงแรกจึงต้องรักษาแบบตามมีตามเกิด โดยการไปรักษาที่อนามัยบ้านน้ำเค็ม ทางอนามัยจึงแนะนำให้มารักษาที่โรงพยาบาลตะกั่วป่า จากนั้นทางโรงพยาบาล จึงส่งตัวเข้าภายใต้ โครงการของ พระเจ้าวรวงศ์เธอพระองค์เจ้าโสมสวลี พระวรราชาทินัดดามาตุ ที่คอยให้ความช่วยเหลือด้านผู้ป่วยโรคมะเร็ง โดยมารักษาที่โรงพยาบาลสุราษฏร์ธานี จนมีอาการป่วยในขั้นระยะสุดท้าย แกจึงสิ้นลมหายใจไปในที่สุด (เนื่องด้วยในบางครั้งการเดินทางจะไปโรงพยาบาลสุราษฏร์ธานีเองก็เป็นเรื่องที่ยากลำบาก เพราะว่าไม่มีบัตรประชาชน) ป้าแก้วต้องเดินทางไปรับยากินอย่างต่อเนื่อง โดยอุปสรรคดังกล่าวจึงทำให้การรักษาขาดช่วง จนในที่สุดป้าแก้ว เสียงจันทร์ เสียชีวิตที่โรงพยาบาลตะกั่วป่า เมื่อวันเสาร์ที่ 24 / 06 / 49 เวลาประมาณ 5 โมงเย็น ไปรับศพจาก รพ. ตอนเช้าวันที่ 26

รากฐานของชีวิตของคนเราอาจจะแตกต่างกัน แต่ในความเป็นพลเมืองที่ต้องได้รับการเอาใจใส่จากรัฐผู้ปกครอง สำหรับป้าแก้วก็ควรที่จะได้รับเชกเช่นเดียวกัน ชีวิตอันโดดเดียวของหญิงคนหนึ่งจึงถูกปล่อยให้เผชิญกับชะตากรรมอย่างเปล่าเปลี่ยวและสิ้นหวัง.........

สิ่งที่ได้เห็นกับเป็นน้ำจิตและน้ำใจของชาวบ้าน ที่ต่างช่วยกันระดมทุนคนละเล็กคนละน้อย ช่วยกันจัดงานศพขึ้นแบบ “ตามมีตามเกิด” เป็นเจ้าภาพร่วมกัน (จัดงานศพหลังองค์การบริหารส่วนตำบลบางม่วง)

แม้นว่าในเรื่องของระเบียบมติครม. ต่างๆที่ เร่งคลอดเพื่อที่จะให้ความช่วยเหลือแก่บุคคลที่ไม่มีสถานะทางทะเบียนฯ จะอยู่ในขั้นตอนที่อนุมัติแล้วก็ตาม แต่ในเรื่องกลไกและเครื่องมือ งบประมาณ ทีจะนำไปสู่การแก้ไขปัญหาก็ยังคงล่าช้า ไม่ทันต่อสถานการณ์ เพราะกับบุคคลดังกล่าวนั้นยังต้องมีการดำรงชีวิตเสมือนคนอื่นๆทั่วไป ต้องทำงาน ต้องเดินทาง ต้องเรียนหนังสือ ต้องเข้าโรงพยาบาล บางรายต้องถูกจับ เสียค่าปรับ เพราะไม่มีบัตรประชาชน ถูกกล่าวหาเป็นพม่า เป็นต่างด้าว เข้าเมืองโดยผิดกฎหมายบ้าง ถูกจับซ้ำแล้วซ้ำเล่าไปโดยอย่างนั้น (แล้วใครเล่าจะมองเห็นและสามารถเข้ามาแก้ไขปัญหาในส่วนนี้?)

ความไร้รัฐไร้สัญชาติในสถานการณ์ต่าง ๆ ในความเป็นจริงแล้ว มีหลายกรณีที่รัฐในระดับปฏิบัติยังปฏิเสธความเป็นไทยของกลุ่มคนไร้รัฐในกลุ่มต่าง ๆ การมีทัศนคติที่เป็นลบหรือการขาดตระหนักในหน้าที่ที่ตนพึ่งมีต่อการ ให้ความคุ้มครองสิทธิมนุษยชนจึงเป็นเหตุให้ปัญหากลุ่มคนไร้รัฐและไร้สัญชาติในประเทศยังคงมีอยู่

ภายใต้บริบททางสังคมเช่นนี้ ทำให้เราอดที่จะคิดถึงคนที่ดูแลระบบการบริหารบ้านเมืองไม่ได้เลย ว่ากำลังผลักดันหรือพัฒนาคุณภาพชีวิตของคนในสังคมไปในทิศทางไหน ถ้าหากกรอบคิดหรือวิธีคิดของผู้ปกครองยังโอบอุ้มให้กับคนบางกลุ่ม หากแต่เพียงรัฐจะให้ความสนใจว่า แม้แต่เพียงคน คนเดียวที่ตัวเล็กที่สุดในสังคมก็ควรเป็นสิงที่ต้องพึ่งกระทำ......

สถานการณ์ของคนไร้สัญชาติในวันนี้คงไม่ใช่ปัญหาที่มีวงจำกัดอยู่ในเฉพาะกลุ่มใดกลุ่มหนึ่งหรือพื้นที่ใดพื้นที่หนึ่งอีกต่อไป การปรากฏตัวของกลุ่มคนไร้รัฐและไร้สัญชาติ ในช่วงทศวรรษที่ผ่านมาทำให้เห็นได้ว่าปัญหา ความไร้รัฐและไร้สัญชาติเป็นปัญหาที่รายล้อม และดำรงอยู่ทั่วทั้งประเทศไทยและนี่คือเครื่องบ่งชี้ถึง สภาวะการณ์ระดับของปัญหาได้เป็นอย่างดี และไม่สามารถที่จะปฏิเสธได้ว่า ในฐานะผู้บริหารประเทศผู้ซึ่งมีอำนาจหน้าที่ตามนิติบัญญัติของสังคมโลกในการปกป้องคุ้มครองพลเมืองแห่งรัฐ ควรจะต้องตระหนักและแสดงความรับผิดชอบกับปัญหาที่เกิดขึ้น อย่างหลีกเลี่ยงไม่ได้

ขออุทิศส่วนกุศล ให้กับป้าแก้ว เสียงจันทร์ หลับเถิดป้าหลับให้สบาย...........

สฤษดิ์ มีตาลีป
โครงการให้ความช่วยเหลือสถานะภาพบุคคลมูลนิธิกระจกเงา